Badanie opresji prawnej. Uwagi metodologiczne dotyczące socjologicznoprawnych badań nad relacją między podporządkowanymi grupami społecznymi a prawem

Streszczenie w języku polskim

Niniejszy artykuł metodologiczny stanowi refleksję nad problemami badawczymi dotyczącymi relacji między grupami społecznymi poddanymi opresji a systemem prawnym. Punktem wyjścia jest spostrzeżenie, że system prawny nie tyle przeciwdziała opresji, ile ją wzmacnia. Co więcej, im silniejsza jest opresja (wywierana za pośrednictwem struktur społecznych bądź oparta na bezpośrednim sprawowaniu władzy), tym większego znaczenia nabiera stosowanie metod o niskim stopniu ingerencji, w szczególności metod jakościowych. W pierwszej części artykułu skoncentrowano się na dwóch głównych obszarach: (1) ogólnej literaturze poświęconej metodologii badań socjologicznoprawnych oraz (2) rozważaniach nad szczegółowymi metodami socjologicznymi badania prawa i możliwościami ich zastosowania. Rozważania prowadzą do wniosku, że problem poruszony w niniejszym artykule pojawia się jedynie sporadycznie, przeważnie w związku z konkretnymi projektami badawczymi. W literaturze z zakresu socjologii prawa brak zatem zarówno wypracowanych odpowiedzi, jak i pogłębionej dyskusji nad tym problemem metodologicznym. W związku z tym w drugiej części artykułu podjęto próbę stworzenia punktu wyjścia dla takiej debaty. Pokrótce przedstawiono metody, które przy zachowaniu odpowiedniej refleksyjności uznano za przydatne w badaniu relacji między grupami poddanymi opresji a systemem prawnym. Omówiono wywiad narracyjny, narrację prawną (legal storytelling), etnografię prawa oraz krytyczną analizę dyskursu, zwięźle charakteryzując te metody i podając konkretne przykłady badań, które potwierdzają ich przydatność do tego celu.