Sądy pokoju w Polsce. Prawne i językowe rozważania na temat trwającego (nieudanego?) przeszczepu prawnego
Streszczenie w języku polskim
Niniejszy artykuł ma charakter badawczy i stanowi studium przypadku próby wprowadzenia w Polsce instytucji sądów pokoju. Za punkt odniesienia przyjęto jej angielski pierwowzór. Celem artykułu jest analiza przedmiotowej idei w oparciu z uwzględnieniem ram pojęciowych prawnoporównawczego paradygmatu przeszczepów prawnych – rzadko przywoływanego w polskiej nauce prawa – a także zgłębienie znaczenia samego terminu „sędzia pokoju”. Praca podkreśla w ten sposób potrzebę zwrócenia uwagi na to, jakie treści kryją się za tym chwytliwym hasłem w poszczególnych propozycjach legislacyjnych, a także na to, jak bardzo odbiegają one od angielskiego pierwowzoru, zwłaszcza w odniesieniu do wykształcenia prawniczego sędziów i związanej z tym ich reprezentatywności dla lokalnej społeczności. Ponadto za pomocą zestawu narzędzi, którego dostarcza paradygmat przeszczepów prawnych, w artykule podjęto próbę wyciągnięcia wniosków potencjalnie przydatnych do wznowienia procesu omawianego przeszczepu prawnego w przyszłości. Wskazano jednocześnie na użyteczność zaprezentowanego podejścia do analizy transferów elementów zagranicznego prawa do rodzimego systemu prawnego.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Literature
Alshorbagy A.A., On the Failure of a Legal Transplant: The Case of Egyptian Takeover Law, “Indiana International & Comparative Law Review” 2012, vol. 22(2).
Bardach J., Recepcja w historii państwa i prawa, [in:] J. Bardach, Themis a Clio czyli prawo a historia, Warszawa 2001.
Berkowitz D., Pistor K., Richard J.-F., The Transplant Effect, “The American Journal of Comparative Law” 2003, vol. 51(1). https://doi.org/10.2307/3649143.
Bieńkowska B.T., Sądy pokoju – głos w dyskusji, [in:] Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ed. R. Piotrowski, Warszawa 2021.
Boyron S., Marique Y., Proportionality in English Administrative Law: Resistance and Strategy in Relational Dynamics, “Review of European Administrative Law” 2021, vol. 14(1). https://doi.org/10.7590/187479821X16190058548736.
Cairns J.W., Watson, Walton, and the History of Legal Transplants, “Georgia Journal of International & Comparative Law” 2013, vol. 41.
Cohn M., Legal Transplant Chronicles: The Evolution of Unreasonableness and Proportionality Review of the Administration in the United Kingdom, “American Journal of Comparative Law” 2010, vol. 58(3). https://doi.org/10.5131/ajcl.2009.0048
Cuniberti G., Enhancing Judicial Reputation Through Legal Transplants: Estoppel Travels to France, “American Journal of Comparative Law” 2012, vol. 60(2).
Dudek D., Sędziowie pokoju w prezydenckim projekcie ustawy, “Consilium Iuridicum” 2023, vol. 1. https://doi.org/10.52097/ci.5675.
Dufková B., Success in Legal Transplanting, Prague 2022.
Fedtke J., Legal Transplants, [in:] Elgar Encyclopedia of Comparative Law, ed. J.M. Smits, Cheltenham 2006.
Fuglinszky Á., The Reform of Contractual Liability in the New Hungarian Civil Code: Strict Liability and Foreseeability Clause as Legal Transplants, “Rabels Zeitschrift für ausländisches und internationales Privatrecht” 2015, vol. 79(1).
Garoupa N., Ogus A., A Strategic Interpretation of Legal Transplants, “The Journal of Legal Studies” 2006, vol. 35(2).
Gibson B., Watkins M., The Magistrates’ Court: An Introduction, Sherfield on Loddon 2009.
Gillman E., Legal Transplants in Trade and Investment Agreements: Understanding the Exportation of U.S. Law to Latin America, “Georgetown Journal of International Law” 2009, no. 41.
Gmurzyńska E., Evolution of the Institution of Justices of the Peace in the United States, “Studia Iuridica Lublinensia” 2019, vol. 28(1). https://doi.org/10.17951/sil.2019.28.1.39-67.
Grajzl P., Dimitrova-Grajzl V.P., The Choice in the Lawmaking Process: Legal Transplants vs. Indigenous Law, “American Law & Economics Association Annual Meetings” 2008, no. 4.
Grande E., Legal Transplants and the Inoculation Effect: How American Criminal Procedure Has Affected Continental Europe, “The American Journal of Comparative Law” 2016, vol. 64(3). https://doi.org/10.1093/ajcl/avw004.
Graziadei M., Comparative Law, Transplants, and Receptions, [in:] The Oxford Handbook of Comparative Law, eds. M. Reimann, R. Zimmermann, Oxford 2019.
Grubalska A., Udział czynnika społecznego w orzekaniu w świetle prawa Anglii i Walii, “Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2021, vol. 10(1). https://doi.org/10.34616/fiuw.2021.1.89.106.
Grudecki M., Sądy pokoju a prawo do ochrony prawnej – głos w dyskusji, “Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2022, no. 1(65). https://doi.org/10.15804/ppk.2022.01.10.
Grünhut M., English Law and the History of Continental Legislation, “Journal of Comparative Legislation and International Law” 1938, vol. 20(4).
Jachnik J., Sanocki J., Jakich sądów potrzebują Polacy? Wymiar sprawiedliwości w ocenie organizacji społecznych skupiających pokrzywdzonych przez państwo, “Krajowa Rada Sądownictwa” 2017, no. 4.
Jamieson N.J., Legal Transplants: Word-Building and Word-Borrowing in Slavic and South Pacific Legal Discourse, “Victoria University of Wellington Law Review” 2011, vol. 42(2). https://doi.org/10.26686/vuwlr.v42i2.5123.
Jastrzębski R., Czynnik obywatelski w sądownictwie II Rzeczypospolitej, “Czasopismo Prawno-Historyczne” 2021, vol. 73(1).
Juchacz P.W., Trzy tezy o sędziach społecznych i ich udziale w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w Polsce, “Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna” 2016, vol. 5(1). https://doi.org/10.14746/fped.2016.5.1.8.
Justice Courts, https://www.azcourts.gov/AZ-Courts/Justice-Courts [access: 14.02.2025].
Justice of the Peace Courts, https://www.scotcourts.gov.uk/courts-and-tribunals/sheriff-and-justice-of-the-peace-courts/justice-of-the-peace-courts/ [access: 9.02.2025].
Kahn-Freund O., On Uses and Misuses of Comparative Law, “Modern Law Review” 1974, vol. 37(1).
Kanda H., Milhaupt C.J., Re-examining Legal Transplants: The Director’s Fiduciary Duty in Japanese Corporate Law, “American Journal of Comparative Law” 2003, vol. 51(4).
Kapica K., Sędziowie pokoju w świetle Konstytucji RP i rozwiązań państw europejskich – analiza proponowanych koncepcji, [in:] Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ed. R. Piotrowski, Warszawa 2021.
Kielin-Maziarz J., Problem niezawisłości sędziów pokoju, “Przegląd Konstytucyjny” 2021, no. 4.
Kil J., Model polskiego sądownictwa sędziów pokoju w sprawach karnych – głos w dyskusji, “Dyskurs Prawniczy i Administracyjny” 2020, no. 1.
Kmiecik R., Kmiecik Z.R., Sądy pokoju – anachronizm czy krok ku demokratyzacji wymiaru sprawiedliwości?, “Prokuratura i Prawo” 2021, no. 7–8.
Kolegium do spraw wykroczeń, https://www.proz.com/kudoz/polish-to-english/law-general/1366371-kolegium-do-spraw-wykrocze%C5%84.html [access: 10.02.2025].
Kozłowska K., Wizerunek brytyjskiej instytucji sądów pokoju – rys historyczny, krytyka, współczesne wyzwania, [in:] Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ed. R. Piotrowski, Warszawa 2021.
Kókai G., Legal Transplants: The Example of Trust and Fiduciary Asset Management Contracts, “Comparative Law Working Papers” 2023, vol. 7(1).
Król M.Z., Legal Culture and Legal Transplants, [in:] Rapports Polonais: XVIIIe Congrès International de droit comparé, XVIIIth Congress of Comparative Law Washington, 25.VII – 1.VIII.2010, ed. B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Łódź 2010.
Króliczek P., Juries and Justices of the Peace in the United States of America, “Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem” 2020, vol. 12(4). https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.411.
Kruszyński P., Jabłoński M. (eds.), Biała księga w sprawie wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji sądów (sędziów) pokoju, 2019.
Kruszyński P., Kil J., Placek J., Sędzia pokoju i jego rola w rozwiązywaniu problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości, [in:] Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ed. R. Piotrowski, Warszawa 2021.
Kuczma P., Sądy pokoju czy sądy niepokoju?, [in:] Zagadnienia prawa konstytucyjnego: Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Skotnickiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, vol. 2, ed. A. Domańska, Łódź 2023.
Kusik P., Przeszczepy prawne (legal transplants) z systemów prawnych common law w polskim systemie prawnym. Studium z zakresu prawa porównawczego, Warszawa 2025.
Kusik P., Teoria przeszczepów prawnych jako paradygmat prawa porównawczego. Próba podsumowania w 50. rocznicę ukazania się monografii pt. Legal Transplants: An Approach to Comparative Law Alana Watsona, “Forum Prawnicze” 2024, no. 3(83).
Kusik P., Legal Transplants and Legal Translation: A Case Study of the Borrowing of the U.S. Limited Liability Partnership into the Polish Legal System, “Perspectives. Studies in Translation Theory and Practice” 2025, vol. 33(5). https://doi.org/10.1080/0907676X.2024.2331189.
Legrand P., The Impossibility of ‘Legal Transplants’, “Maastricht Journal of European and Comparative Law” 1997, no. 4.
Liszewski K., Instytucja sędziów pokoju na przykładzie USA, [in:] Specyfika organizacji i funkcjonowania organów władzy publicznej. Analiza porządków prawnych państw współczesnych, eds. M. Jabłoński, M. Abu Gholeh, Wrocław 2019.
Ministry of Justice, Lord Chancellor and Secretary of State’s Directions for Advisory Committees on Justices of the Peace, 2023.
Magistrates, https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/who-are-the-judiciary/magistrates/ [access: 14.02.2025].
Mancuso S., Legal Transplants and Economic Development: Civil Law Vs. Common Law?, [in:] One Country, Two Systems, Three Legal Orders – Perspectives of Evolution: Essays on Macau’s Autonomy after the Resumption of Sovereignty by China, eds. J.C. Oliveira, P. Cardinal, Berlin 2009.
Mańko R., Legal Transplants, Legal Survivals, and Legal Revivals: Towards a Reconceptualisation of the Circulation of Legal Forms in Time and Space, “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2024, no. 109. https://doi.org/10.18778/0208-6069.109.06.
Michaels R., “One Size Can Fit All” – Some Heretical Thoughts on the Mass Production of Legal Transplants, [in:] Order from Transfer: Comparative Constitutional Design and Legal Culture, ed. G. Frankenberg, Cheltenham 2013.
Miller J., A Typology of Legal Transplants: Using Sociology, Legal History and Argentine Examples to Explain the Transplant Process, “The American Journal of Comparative Law” 2003, vol. 51(4).
Nelken D., Comparatists and Transferability, [in:] Comparative Legal Studies: Traditions and Transitions, eds. P. Legrand, R. Munday, Cambridge 2003.
Nelken D., Towards a Sociology of Legal Adaptation, [in:] Adapting Legal Cultures, eds. J. Feest, D. Nelken, Oxford 2001.
Nowak C., Przeszczepy prawne jako instrument hybrydyzacji prawa, “Studia Prawnicze” 2014, no. 3(199).
Nowakowski A., Geneza i rozwój instytucji sędziów pokoju w Anglii, “Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio G” 1983, vol. 30(13).
Olaś A., Dr Andrzej Olaś: Sądy pokoju nie uzdrowią wymiaru sprawiedliwości, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/sedziowie-pokoju-opinia-dr-andrzeja-olasia,507424.html [access: 14.02.2025].
Osiecki G., Szeroka koalicja PO-PiS-Kukiz’15 dla sędziów pokoju, https://forsal.pl/artykuly/1084813,szeroka-koalicja-po-pis-kukiz15-dla-sedziow-pokoju.html [access: 13.02.2025].
Pankowski K., Komunikat z badań. Nr 95/2022. Społeczne oceny wymiaru sprawiedliwości, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2022/K_095_22.PDF [access: 13.02.2025].
Perju V., Constitutional Transplants, Borrowings and Migrations, [in:] The Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law, eds. M. Rosenfeld, A. Sajó, Oxford 2012.
Postulaty Kukiz’15, https://kukiz15.org/ [access: 14.02.2025].
Rakowska A., Tryb dojścia do urzędu sędziego pokoju w prezydenckim projekcie ustawy o sądach pokoju a zasada niezawisłości sędziowskiej, “Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, no. 5(75). http://dx.doi.org/10.15804/ppk.2023.05.09.
Riddle H., Zara R., Essential Magistrates’ Courts Law, Sherfield on Loddon 2019.
Rojek W., Sędzia pokoju w Polsce: jeżeli tak, to jaki?, “Problemy Współczesnej Kryminalistyki” 2022, vol. 26. https://doi.org/10.52097/pwk.5439.
Sacco R., Legal Formants: A Dynamic Approach to Comparative Law (Installment II of II), “The American Journal of Comparative Law” 1991, vol. 39(1).
Šarčević S., New Approach to Legal Translation, The Hague 1997.
Sędziowie pokoju – sprawiedliwość blisko ludzi, https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/sedziowie-pokoju--sprawiedliwosc-blisko-ludzi [access: 14.02.2025].
Siedlecki M., Instytucja sędziego pokoju w Wielkiej Brytanii. Czy warto przenieść na grunt prawa polskiego niektóre jej elementy?, [in:] Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ed. R. Piotrowski, Warszawa 2021.
Siems M., Comparative Law, Cambridge 2019.
Sobczak K., Prof. Kruszyński pokieruje pracami nad projektem dotyczącym sędziów pokoju, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/sedzia-pokoju-prof-kruszynski-pokieruje-pracami-zespolu-u,507024.html [access: 14.02.2025].
Spamann H., Contemporary Legal Transplants: Legal Families and the Diffusion of (Corporate) Law, “Brigham Young University Law Review” 2009, no. 6.
Strömholm S., Comparative Legal Science – Risks and Possibilities, [in:] Law Under Exogenous Influences, ed. M. Suksi, Turku 1994.
Szymanek J., Kwestia wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji sędziego (sądu) pokoju, [in:] Sądownictwo pokoju. Rozwiązania zagraniczne z perspektywy krajowej, eds. P. Mostowik, A. Pogłódek, Warszawa 2022.
Teubner G., Good Faith in British Law or How Unifying Law Ends up in New Divergences, “The Modern Law Review” 1998, vol. 61(1).
Tran K., Pham N.H., Nguyen Q.-A.L., Negotiating Legal Reform through Reception of Law: The Missing Role of Mixed Legal Transplants, “Asian Journal of Comparative Law” 2019, vol. 14(2). https://doi.org/10.1017/asjcl.2019.36.
Watson A., Legal Transplants: An Approach to Comparative Law, Athens 1993.
Wieczorek A., Ziobro o ustawie o sędziach pokoju: Nigdy nie poprzemy destrukcyjnych projektów, https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-ziobro-o-ustawie-o-sedziach-pokoju-nigdy-nie-poprzemy-destru,nId,6683173 [access: 14.02.2025].
Zagrodnik J., Art. 3, [in:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, ed. J. Zagrodnik, Warszawa 2024.
Legal acts
Explanatory Memorandum to the Draft Act on Justice of the Peace Courts, Sejm Paper no. 1760.
Explanatory Memorandum to the Draft Act on the Implementing Provisions for the Act on Justice of the Peace Courts, Sejm Paper no. 1761.
Explanatory Memorandum to the Draft Act on Justice of the Peace Courts and Amending Certain Other Acts, Sejm Paper no. 1762.
Explanatory Memorandum to the Draft Act on Justice of the Peace Courts, Sejm Paper no. 1763.
Justices of the Peace Act 1361 (34 Edw. 3. c. 1).
The Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997 (Journal of Laws of 1997, no. 78, item 483, as amended).
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/adr.2026.1.59-80
Data publikacji: 2026-08-12 00:12:55
Data złożenia artykułu: 2026-03-25 14:55:20
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Przemysław Kusik
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.